Recenzja książki: Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej

Recenzuje: Danuta Szelejewska

Nazywane feministkami arabskiego świata, Saharyjki zaliczane są do najsilniejszych kobiet Afryki. Jak rzeczywiście wygląda ich życie i za co można je podziwiać? Treść książki Córki chmur opowiadając O kobietach z Sahary Zachodniej, kreśli portret tych, które wolą stracić wszystko, nawet wolność, niż pozwolić, by narzucono im obcą tożsamość.

Sięgając XIX wieku, kiedy to dokonujący kolonialnych podbojów Hiszpanie coraz bardziej rozszerzali kontrolę nad rdzenną ludnością oraz zasobami naturalnymi, Lena Khalid rozpoczyna opowieść o ciężkim życiu i zmaganiach kobiet pustyni, o realiach ich brutalnej codzienności oraz doświadczanej przez nie przemocy. Opisując codzienność dziewięciu kobiet (imiona zostały zmienione ze względów bezpieczeństwa bądź na prośbę samych rozmówczyń), z których wypowiedzi przenika tragiczny realizm, ale i wiara w odzyskanie niepodległości oraz wdzięczność za wszystko, co się otrzymało od życia, autorka podaje fakty dotyczące dzieciństwa każdej z kobiet. Ukazuje relacje rodzinne, uwarunkowane koczowniczym bytem ciągłego poszukiwanie wody, poznawanie zasad religii i nieprzekraczalnych granic, przygotowanie do dorosłości oraz konieczność podporządkowania się tradycji. Mnóstwo miejsca zajmują fakty dotyczące życia pod bezwzględną okupacją i związanej z tym walki o przetrwanie, coraz odważniejszych działań kobiet w ruchach niepodległościowych oraz warunków w obozach dla uchodźców (położone w algierskiej prowincji Tindouf, zamieszkiwane są przez około 170-180 tysięcy Sahrawi, którzy uciekli przed okupacją Maroka). Dzięki Lenie Khalid historie Saharyjek – opowieści i przeżycia, które – wzruszając oraz zatrważając – pobudzają do refleksji – ujrzały światło dzienne i nie zostaną zapomniane.

Treść publikacji Wydawnictwa Poznańskiego oparta jest nie tylko na obserwacjach, ale przede wszystkim na osobistym doświadczeniu autorki: ubrana w malfhę (tradycyjny strój Saharyjek), uczestniczyła w saharyjskich zgromadzeniach, doświadczając przy tym sytuacji niebezpiecznych, wręcz skrajnych, które dla Sahrawi są, niestety, codziennością. Autorka – wiernie odtwarzając wypowiedzi kobiet – podaje szczegóły dotyczące aresztowań, wymuszonych zaginięć, brutalnych przesłuchań i tortur, a także warunków panujących w obozach, w których nie ma prywatności, a po obu stronach drogi dostrzec można jedynie bezkres pustyni. Każdej z kobiet poświęcono osobny rozdział wraz z charakteryzującym ją krótkim zdaniem, rozpoczynającym się od słów Ta, która… Niektóre rozdziały posiadają dopisek o zawartych w nich drastycznych opisach tortur czy przemocy seksualnej. Pochodzące z archiwum autorki kolorowe fotografie (na okładce i wklejce) ilustrują trudną treść. Pomocą służą przypisy dolne i końcowe oraz zamieszczony na końcu książki słownik, wyjaśniający znaczenie pojawiających się w tekście arabskich słów.

Książka Córki chmur stanowi cenne źródło wiedzy o trudnym życiu i zmaganiach kobiet pustyni – żywych przykładów oporu wobec brutalnego okupanta – dla których bycie częścią pustynnej wspólnoty jest gwarantem przetrwania najgorszych nawet chwil.

Tagi: reportaż