Recenzja książki: Pozwól mi wejść

Recenzuje: Damian Kopeć

Horror w szwedzkim stylu

Literatura skandynawska ma swoją specyfikę, za którą jest ceniona przez wielu czytelników. Gatunek literacki gatunkiem, a i tak można często odnieść wrażenie, że najważniejsze są problemy psychologiczne czy społeczne. W wielu kryminałach większy nacisk położony jest nie na zagadkę kryminalną, rozwiązanie sprawy, dochodzenie, lecz na życiowe problemy detektywów, sprawców przestępstw, tło wydarzeń. Podobnie jest z rozbudowaną powieścią Pozwól mi wejść Johna Ajvidea Lindqvista. Forma horroru wydaje się tu tylko swoistym narzędziem do niesztampowego opowiedzenia o życiu, problemach jednostki, kondycji społeczeństwa.

Akcja Pozwól mi wejść rozgrywa się w Sztokholmie. W spokojnej części miasta mieszka dwunastoletni Oskar. Chłopaka wychowuje samotna, zapracowana matka. Jest on nieśmiały, zamknięty w sobie, nie ma wielu kolegów. Jest też obiektem szykan ze strony grupki szkolnych łobuzów. Jego życie zmienia się kiedy poznaje Eli, dziwną dziewczynkę, z którą czuje jakąś nieoczywistą więź. Być może chodzi o to, że Eli jest inna – podobnie jak Oskar. Choć jest to trudne do zrozumienia we współczesnej Szwecji, nie chodzi do szkoły, dom opuszcza tylko po zmroku, chwilami zachowuje bardzo dziwnie. Jej wygląd potrafi mocno się zmienić z dnia na dzień.

W okolicy zostaje znalezione ciało nastolatka. Szokuje to, że jest pozbawione krwi. To jednak nie jest ostatni przypadek tajemniczych wydarzeń, które zaczynają budzić niepokój mieszkańców. Oskar powoli odkrywa tajemnice Eli, które mogą mieć związek z makabrycznymi zdarzeniami.

Pozwól mi wejść miał być połączeniem horroru i powieści psychologicznej. W sumie jednak nie jest ani rasowym horrorem, ani powieścią psychologiczną. Próbuje w trochę inny, mniej typowy sposób podjąć wątek wampiryzmu. Pokazuje istoty nim dotknięte jako niezbyt szczęśliwe ofiary swoich skłonności, potrzeb. Samotnych drapieżników – takich, którzy nie mają wyjścia – muszą mordować, by przeżyć. Bez ludzkiej krwi – najlepiej świeżej – nie mogą żyć. Ofiary-żywiciele są dla nich w sumie mało istotne.

Akcja rozwija się wielotorowo, co w tym przypadku raczej jest wadą. Zbyt wiele jest powtórzeń, tematów pobocznych, budowania tła, klimatu, epatowania mało przyjemnymi obrazami. Zbyt mało dynamiki. Jest specyficzna atmosfera, na swój sposób hipnotyzująca. Głównym motywem książki jest opowieść o samotności i potrzebie bliskości, połączona z tematem przemocy szkolnej, patologii społecznych, swoistej bezradności państwa wobec różnorakich problemów. Więcej jest w tym w sumie psychologii, elementów socjologicznych obserwacji niż horroru. John Ajvide Lindqvist próbuje pokazać jednostkę i jej przemianę pod wpływem długotrwałych czynników na nią oddziaływujących. Przemianę niekoniecznie korzystną dla kogokolwiek. Są obecne w powieści motywy fantastyczne, ale i sporo wybranych realiów, które sprowadzają nas na pełną problemów skandynawską ziemię. Alkoholizm, narkomania, patologiczni rodzice, przestępcy – autor skutecznie potrafi przygnębiać czytelnika. Miejscami logika jest mocno naciągana, co może psuć przyjemność z lektury uważnemu odbiorcy. O ile pomysł na książkę nie wydaje się zły, o tyle już wykonanie budzi mieszane uczucia. Powieść rzeczywiście jest oszczędna w emocjach, co jednak w przypadku literatury z tego kręgu kulturowego jest dość typowe. Jest też ponura, chwilami makabryczna, jednak trudno ocenić, że w cudowny sposób. Porównanie do Stephena Kinga wydaje się mocno na wyrost.

Tagi: Horrory współczesne