Recenzja książki: W tym domu już nie straszy. Reportaże o Żydach, Polakach i fatum

Recenzuje: Danuta Szelejewska

Za pomoc Żydom w czasie II wojny światowej groziła śmierć, a ich przetrwanie zależało od szczęścia, pieniędzy oraz pomocy. Przejmująca treść książki W tym domu już nie straszy to dające do myślenia Reportaże o Żydach, Polakach i fatum, które powstały w oparciu o przeprowadzone przez Pawła Piotra Reszkę rozmowy z rodzinami ofiar i sprawców, wysłuchane wspomnienia świadków, zaprotokołowane zeznania oraz dane z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i Żydowskiego Instytutu Historycznego.

W kwietniu 1941 roku krawiec wraz z rodziną przenieśli się na gospodarstwo Władka w Krężnicy Jarej. Nagonka niemieckiego okupanta na Żydów zmusiła ich do ukrywania się. Kto odpowiada za śmierć trzech krawców, jeżeli wiadomo, że to na pewno nie okupant? I czy można zabić za płaszcz z futrzanym kołnierzem? Pozostała przy życiu osiemnastoletnia Róża i jej matka postanowiły dowiedzieć się prawdy, a ta – nie pozostawiając najmniejszej nawet wątpliwości – upewniła je, że sprawiedliwość wymaga wymierzenia kary i nie powinny jej uchylić nawet wojenne okoliczności. Cztery części książki to cztery historie żydowskich rodzin, dla których wojna nie była łaskawa: rodzina krawca zamordowana siekierą i widłami; trzyletni Moniek zabity strzałem w tył głowy; Samuel z roztrzaskaną głową oraz Pola z kryjówki przy chacie na skraju wsi, której do końca życia nie udało się pozbyć lęku – wszyscy oni, przechodząc przez potworności wojny, zmagali się z poczuciem niesprawiedliwości i wyobcowania.

Publikacja Wydawnictwa Agora pełna jest emocjonalnych refleksji, dotyczących niełatwych relacji polsko-żydowskich z czasów II wojny światowej, które sięgają konsekwencji trwających aż do dnia dzisiejszego. Jest też analiza kwestii dziedziczonej traumy – autor rozważa, czy to rzeczywiście skrzywdzeni Żydzi rzucali klątwę na krzywdzicieli i miejsca krzywd, czy to jednak nie fatum, tylko strach, powracające z wielką siłą widma przeszłości i niechciane wspomnienia, wyrzuty sumienia oraz konsekwencje – przejmująca treść pokazuje, że decyzje po latach wywołują niepokój, maskowane milczeniem poczucie winy daje o sobie znać – jak tylko w tym wszystkim znaleźć sens tego, co się dzieje? Na końcu każdej z czterech historii zamieszczona została czarno-biała fotografia skrzywdzonych osób. Pomocą służą wyjaśniające i bibliograficzne przypisy końcowe oraz bibliografia (materiały archiwalne, artykuły, opracowania i źródła, prasa oraz media internetowe).

Treść książki W tym domu już nie straszy. Reportaże o Żydach, Polakach i fatum z jednej strony wywołuje współczucie dla ukrywających się Żydów, z drugiej natomiast otwiera oczy na udział nas – Polaków, uwikłanych w przemilczane zbrodnie.

Tagi: Biografie i literatura faktu