Dama dworu, kozioł ofiarny, zdrajczyni. Prawdziwa twarz Jane Boleyn

O Tudorach napisano już niemal wszystko. Królowie, zdrady, egzekucje. Wielkie namiętności i jeszcze większe ambicje. A jednak w tej gęstej bibliotece historii wciąż są postacie, które pozostają niezrozumiane. Jedną z nich jest Jane Boleyn, znana także jako lady Rochford. Kobieta, której nazwisko przez wieki funkcjonowało jako synonim zdrady, choć źródła mówią o niej zaskakująco mało. Punktem wyjścia w powieści Philippy Gregory Zdrajczyni Jane Boleyn stał się pewien paradoks. Nie znamy dokładnej daty urodzenia Jane, nie zachowały się jej listy, poza jednym wyjątkowym dokumentem, nie mamy nawet jej pewnego portretu, mimo że Hans Holbein sportretował wiele kobiet z jej kręgu.

Kobieta drugiego planu 

Jane Boleyn była żoną George’a Boleyna i szwagierką Anny Boleyn. Funkcjonowała na dworze Henryka VIII jako dama dworu. Philippa Gregory podkreśla, że w epoce Tudorów takie kobiety uznawano za niegodne wzmianki, historia skupiała się na mężczyznach i koronach. To właśnie ten brak zapisów dotyczącej naszej bohaterki okazał się dla Jane niefortunny. Bo gdy nie ma źródeł, pojawia się interpretacja. A gdy interpretacja spotyka się z polityczną potrzebą, rodzi się legenda.

Proces, w którym nie było Jane Boleyn

Jednym z najważniejszych faktów, które burzą mit Jane Boleyn jako zdrajczyni, jest to, że nie została ona wymieniona jako świadek w procesach swojego męża i szwagierki. Wbrew temu, co przez lata powtarzano, nie ma dokumentu potwierdzającego, że zeznawała przeciwko George’owi i Annie Boleyn. Oskarżenie opierało się na zeznaniach kobiety, której tożsamości nie udało się jednoznacznie ustalić. Zachował się natomiast list Jane. Dokument wyjątkowy, bo to jedyny tak bezpośredni ślad jej głosu. Jane obiecuje w nim, że spróbuje wstawić się za Georgem u króla. Trudno więc pogodzić z tezą, że działała przeciwko niemu z premedytacją.

Potrzeba winnej

Dlaczego Jane obarczono odpowiedzialnością? Oskarżenia wobec Jane pojawiły się wiele lat po procesach, także po jej śmierci. Reputacja Jane została zniszczona przez potrzebę oczyszczenia pamięci Anny Boleyn. Gdy tron objęła Elżbieta I, córka Anny, należało wytłumaczyć, dlaczego jej matka została skazana. Najprostsza odpowiedź brzmiała: król został wprowadzony w błąd. Ktoś musiał mu więc te kłamstwa podsunąć. Jane, już nieżyjąca, pozbawiona obrońców i wpływów, nadawała się do tej roli idealnie. W ten sposób stała się wygodnym kozłem ofiarnym.

Narodziny potwornej Jane

W epoce wiktoriańskiej legenda zaczęła ewoluować. Historycy tamtego czasu, niemal wyłącznie mężczyźni, zadawali jedno pytanie: dlaczego jakaś kobieta miałaby działać wbrew interesom własnej rodziny? Ich odpowiedź jest prosta: najwidoczniej musiała być głęboko niegodziwa i zdeprawowana.

Tak narodził się obraz potwornej Jane Boleyn. Kobiety pozbawionej empatii i moralności. Później uznano ją również za podglądaczkę, co czyniło ją osobą perwersyjną. W rzeczywistości w XVI-wiecznej Anglii prywatność nie istniała w takim sensie, w jakim rozumiemy ją dziś. Ludzie spali w wieloosobowych komnatach, spotkania odbywały się w obecności świadków. Intymność była luksusem, na który mogli pozwolić sobie nieliczni.

Życie na dworze

Jane przez lata pełniła funkcję damy dworu u pięciu kolejnych królowych. Przeżyła upadek Boleynów. Służyła Jane Seymour, potem Annie z Kleve, a w końcu Katarzynie Howard. Gdyby była osobą impulsywną, mściwą czy niestabilną, nie utrzymałaby się na tak pożądanym stanowisku. A dwór był miejscem bezlitosnym. Przetrwanie na nim wymagało dyscypliny, kontroli i umiejętności interpretowania sytuacji. Jane miała ambicję. Dwór był całym jej światem, a po upadku Boleynów nie wycofała się na wieś, choć mogła to uczynić.

Kobieta bez prawa do błędu

Historia Jane Boleyn pokazuje mechanizm znany także dziś. Kobieta, która znalazła się zbyt blisko władzy, nie ma prawa do błędu. Jej decyzje interpretuje się w sposób bardziej surowy niż w przypadku mężczyzn, a milczenie oznacza winę. Egzekucja Jane Boleyn i Katarzyny Howard w lutym tysiąc pięćset czterdziestego drugiego roku to wstrząsający koniec. Jane została skazana jako wspólniczka zdrady królowej. Nie miała już szansy na obronę.

Jane pochowano w kaplicy St Peter ad Vincula, w obrębie Tower of London. W tym samym miejscu spoczywają jej mąż George i Anna Boleyn.

Źródła:

●      A Talk with Julia Fox about JANE BOLEYN: The True Story of the Infamous Lady Rochford.

●      The face of JANE BOLEYN? | The Lady Parker | Hans Holbein the younger | Anne Boleyn’s sister-in-law, https://youtu.be/RgzPmuUA5EA?si=76iJDykx7kgB0frJ

●      Philippa Gregory, Zdrajczyni Jane Boleyn.